Uszka z grzybami ulepione na drewnianej desce przed gotowaniem

Uszka z grzybami: przepis tradycyjny, wersja lekka i historia

Uszka z grzybami to małe pierożki z cienkiego ciasta z farszem z suszonych grzybów i cebuli, które w Wigilię podaje się w barszczu czerwonym. Z 300 g mąki i 60 g suszonych grzybów wychodzi około 80 uszek, czyli 8 porcji po 10 sztuk, a porcja ma około 230 kcal. Najwięcej pracy zajmuje lepienie, dlatego wiele rodzin robi je kilka dni wcześniej i mrozi na surowo. O smaku decyduje farsz: grzyby muszą być dobrze namoczone i ugotowane, cebula zeszklona do złotego koloru, a całość przyprawiona zdecydowanie, bo ciasto i barszcz stonują smak. Poniżej znajdziesz historię potrawy, przepis tradycyjny na maśle, wersję lekką z pieczarkami, cieńszym ciastem i o jedną trzecią mniejszą liczbą kalorii, a także zasady bezpieczeństwa przy grzybach. Sam barszcz opisujemy osobno, z przepisem na zakwas.

Uszka z grzybami w skrócie

CechaUszka z grzybami
PochodzenieKuchnia polska, ukraińska (вушка) i białoruska, a także kuchnia Żydów polskich (kreplach)
Kiedy się jeWieczerza wigilijna, w barszczu czerwonym lub osobno
Czas przygotowaniaOk. 2,5 godziny (plus moczenie grzybów przez noc)
Ile dni wcześniejMrożone na surowo nawet 2-4 tygodnie, świeże najwyżej dzień
PorcjeOk. 80 uszek, 8 porcji po 10 sztuk
Kcal porcji klasycznejok. 230 kcal (10 sztuk, 110 g)
Kcal porcji lekkiejok. 160 kcal (10 sztuk, 110 g)
MrożenieTak, najlepiej na surowo, do 3 miesięcy
PrzechowywanieUgotowane 1-2 dni w lodówce
Główne alergenyGluten (pszenica), jajko, mleko (masło)
Dla kogo ostrożnieMałe dzieci, kobiety w ciąży i karmiące, osoby starsze i z chorobami przewodu pokarmowego (grzyby), celiakia

Historia uszek: małe uszy w barszczu

Nazwa mówi sama za siebie: słowniki języka polskiego definiują uszka jako małe pierożki gotowane w wodzie, zlepione w kształt przypominający ucho. Ten sam kształt i podobną nazwę mają wuszka w kuchni ukraińskiej i białoruskiej, a w kuchni Żydów polskich ich odpowiednikiem są kreplach, które, jak opisuje Eugeniusz Wirkowski w „Kuchni Żydów polskich” (1988), podawano w kwaśnym barszczu czerwonym podczas święta Sukkot. Małe pierożki zlepiane z kwadratu lub koła ciasta zna wiele kuchni europejskich, od włoskich tortellini po wschodnie pielmienie. Nie ma jednak źródła, które pozwalałoby uczciwie wskazać, gdzie i kiedy pojawiły się pierwsze polskie uszka. Wiemy natomiast, kiedy zaczynają być opisywane jako stały dodatek do barszczu.

W XIX wieku uszka są już w polskich książkach kucharskich. Lucyna Ćwierczakiewiczowa w „365 obiadach za 5 złotych” (wydanie z 1871 roku) proponuje do barszczu czystego między innymi uszka nadziewane mięsem, czyli wersję obiadową, niewigilijną. Wincenta Zawadzka w „Kucharce litewskiej” (pierwsze wydanie 1854) opisuje postną zupę z suszonych borowików, którą w jednym z wariantów łączy się z wywarem buraczanym i podaje ze smażonymi pierożkami z grzybami. Zygmunt Gloger w „Encyklopedii staropolskiej” wymienia barszcz czerwony z uszkami jako jeden z najpowszechniejszych sposobów podawania barszczu w polskich domach. Z tych źródeł wyłania się obraz potrawy obecnej i w dniach postnych, i w zwykłe dni, zależnie od farszu.

Uszka z grzybami stały się wigilijne z prostego powodu: Wigilia była dniem postu, więc mięsny farsz odpadał, a suszone grzyby były w polskich domach w zimie łatwo dostępne. Grzyby suszone latem i jesienią nadawały postnym potrawom głęboki, „mięsny” smak, który dziś nazwalibyśmy umami. Ten sam zapas grzybów służył do wywaru do barszczu, do zupy grzybowej, do kapusty i do pierogów z kapustą i grzybami. W wielu domach grzyby ugotowane do barszczu przechodzą prosto do farszu na uszka, więc obie potrawy są ze sobą związane także w kuchni. Dziś barszcz z uszkami jest najczęściej podawaną zupą wigilijną, choć w części domów uszka pływają w zupie grzybowej albo podaje się je osobno, okraszone cebulką.

Obok uszek gotowanych w rodzinach z kresowymi korzeniami spotyka się uszka smażone, chrupiące, podawane do barszczu jak krokiety. Farsz bywa też mieszany: z kapustą kiszoną i grzybami, z samymi pieczarkami albo z dodatkiem kaszy. Wielkość uszek to temat sporów rodzinnych, ale tradycja ceni małe uszka, które mieszczą się na łyżce razem z barszczem. Kwadrat ciasta o boku 4-5 cm daje uszko na jeden kęs, a kwadrat 6-7 cm to już raczej mały pieróg. Jeśli w Twoim domu uszka są duże, nie ma w tym nic złego, tylko liczba sztuk w porcji będzie mniejsza.

Uszka z grzybami: przepis tradycyjny

Przepis daje około 80 uszek z kwadratów o boku 4,5 cm, czyli 8 porcji po 10 sztuk. Grzyby namocz wieczorem dzień wcześniej, bo suszone borowiki i podgrzybki potrzebują 8-12 godzin w zimnej wodzie, żeby zmięknąć. Wodę z moczenia zachowaj i przecedź przez gazę: to gotowy, mocny wywar do barszczu wigilijnego. Ciasto zagniataj z ciepłą wodą, bo jest wtedy bardziej elastyczne i łatwiej je cienko rozwałkować. Na lepienie zarezerwuj około godziny, a jeśli lepicie we dwie lub trzy osoby, pójdzie to dwa razy szybciej.

Farsz na uszka z grzybami i kwadraty ciasta na stolnicy
Farsz musi być suchy i wyraźnie doprawiony. Na kwadrat 4,5 cm wystarczy pół łyżeczki.
Uszka z grzybami ulepione na drewnianej desce przed gotowaniem

Uszka z grzybami: przepis tradycyjny do barszczu

Małe pierożki z cienkiego ciasta z farszem z suszonych borowików lub podgrzybków i cebuli zeszklonej na maśle. Podawane w Wigilię w barszczu czerwonym; z przepisu wychodzi około 80 uszek.
Czas przygotowania 1 godzina 30 minut
Czas gotowania 1 godzina
Czas całkowity 2 godzin 30 minut
Typ dania Dania wigilijne, Potrawy tradycyjne
Kuchnia Polska
Porcje 8 porcji
Kalorie 230 kcal

Składniki
  

Farsz

  • 60 g suszonych grzybów borowików lub podgrzybków ze sklepu, namoczonych przez noc
  • 200 g cebuli 2 średnie, drobno posiekane
  • 40 g masła
  • 30 g bułki tartej ok. 3 łyżki
  • 4 g soli ok. 3/4 łyżeczki, do smaku
  • 1/2 łyżeczki pieprzu czarnego świeżo mielonego

Ciasto

  • 300 g mąki pszennej typ 450 lub 500
  • 1 jajko rozmiar M
  • 150 ml ciepłej wody ok. 50°C
  • 10 g oleju rzepakowego 1 łyżka
  • 2 g soli szczypta

Przygotowanie krok po kroku
 

Farsz

  • Suszone grzyby opłucz i namocz na 8-12 godzin w 500 ml zimnej wody.
  • Gotuj grzyby w wodzie z moczenia przez 30-40 minut, aż będą zupełnie miękkie, a wywar przecedź i zachowaj do barszczu.
  • Ugotowane grzyby dokładnie odciśnij i drobno posiekaj nożem lub zmiel w maszynce z grubym sitkiem.
  • Cebulę szklij na maśle przez 10-12 minut na średnim ogniu, aż będzie złota.
  • Połącz grzyby z cebulą i bułką tartą, dopraw solą i pieprzem, smaż razem 3-4 minuty i całkowicie wystudź.

Ciasto i gotowanie

  • Mąkę przesiej z solą, dodaj jajko, olej i stopniowo ciepłą wodę, i zagniataj 8-10 minut, aż ciasto będzie gładkie i elastyczne.
  • Owiń ciasto folią lub przykryj miską i odstaw na 30 minut.
  • Rozwałkuj ciasto porcjami na grubość 1-1,5 mm i pokrój na kwadraty o boku 4,5 cm.
  • Na środek każdego kwadratu nałóż pół łyżeczki farszu, złóż w trójkąt i mocno sklej brzegi.
  • Połącz dwa przeciwległe rogi trójkąta, owijając uszko wokół palca, i ściśnij.
  • Gotuj uszka partiami po 20-25 sztuk we wrzącej, osolonej wodzie przez 2-3 minuty od wypłynięcia i wyjmuj łyżką cedzakową.

Notatki

Wartości odżywcze na porcję 10 uszek (ok. 110 g), bez barszczu i bez soli z wody do gotowania. Surowe uszka można zamrozić na tacy i przechowywać do 3 miesięcy.
Słowo kluczowe farsz na uszka, uszka do barszczu, uszka wigilijne, uszka z grzybami

Grzyby tylko ze sprawdzonego źródła

Do farszu używaj suszonych grzybów kupionych w sklepie, w zamkniętym opakowaniu z etykietą, na której jest nazwa gatunku i producent. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie grzybów dopuszczonych do obrotu suszone grzyby leśne przeznaczone dla konsumenta sprzedaje się w opakowaniach, a dopuszczenie ich do obrotu potwierdza atest grzyboznawcy. Nie kupuj grzybów na wagę z przydrożnych stoisk ani od przypadkowych sprzedawców, bo nie wiesz, kto je oceniał. Jeśli używasz grzybów zebranych samodzielnie, muszą to być gatunki, które znasz bez cienia wątpliwości, a w razie jakiejkolwiek niepewności zanieś je przed suszeniem do grzyboznawcy w stacji sanitarno-epidemiologicznej. Nie zbieramy i nie suszymy grzybów „na wyczucie”.

Farsz: suchy, drobny i wyrazisty

Namoczone grzyby gotuj w świeżej wodzie lub w wodzie z moczenia przez 30-40 minut, aż będą zupełnie miękkie; twarde kawałki w farszu przebijają ciasto. Po ugotowaniu dokładnie je odciśnij, bo mokry farsz rozmiękcza ciasto i uszka pękają przy gotowaniu. Grzyby posiekaj nożem albo zmiel w maszynce z grubym sitkiem, a cebulę zeszklij na maśle przez 10-12 minut, aż będzie złota, nie brązowa. Bułka tarta wiąże farsz i zbiera wilgoć, a pieprz dodawaj śmiało, bo smak w cieście słabnie. Jajko do farszu nie jest konieczne, ale jedno żółtko pomaga, jeśli farsz się kruszy.

Ciasto i lepienie

Ciasto rozwałkuj na grubość około 1-1,5 mm, czyli tak cienko, żeby prześwitywało pod światło. Pokrój je na kwadraty 4,5 x 4,5 cm, na środek każdego nałóż pół łyżeczki farszu (około 4-5 g) i złóż w trójkąt, mocno sklejając brzegi. Dwa ostre rogi trójkąta połącz ze sobą, owijając uszko wokół palca, i ściśnij. Rozwałkowane ciasto przykrywaj ściereczką, bo w ciepłej kuchni wysycha w kilka minut i przestaje się kleić. Uszka gotuj partiami w dużym garnku osolonej wody przez 2-3 minuty od wypłynięcia.

Uszka z grzybami w wersji lekkiej

Kaloryczność uszek bierze się z trzech miejsc: z mąki w cieście, z masła w farszu i z grubości ciasta. W wersji lekkiej zmieniamy wszystkie trzy, ale tak, żeby uszka smakowały jak uszka. Masło (40 g) zastępujemy 10 g oleju rzepakowego, a część suszonych grzybów świeżymi pieczarkami, które dają objętość i soczystość przy 22 kcal na 100 g. Ciasto robimy z 240 g zamiast 300 g mąki, w tym 60 g pełnoziarnistej, bez jajka i oleju, i wałkujemy cieniej, dzięki czemu z mniejszej ilości wychodzi ta sama liczba uszek. Sól ograniczamy z 6 g do 3 g na cały przepis, bo uszka i tak pływają w doprawionym barszczu.

Uszka z grzybami w wersji klasycznej z masłem i lekkiej w barszczu
Uszka lekkie mają farsz z pieczarkami i cieńsze ciasto. Podawane w barszczu, bez odsmażania, mają około 160 kcal na 10 sztuk.

Efekt: porcja 10 uszek ma około 160 kcal zamiast 230 kcal, tłuszczu jest 2,1 g zamiast 6,8 g, a tłuszczów nasyconych prawie wcale. Błonnika jest podobnie, bo mąka pełnoziarnista nadrabia to, co tracimy na mniejszej ilości suszonych grzybów. Pieczarki są uprawne i dostępne w każdym sklepie, więc ta wersja jest też bezpieczniejsza dla osób, które nie chcą jeść dużo grzybów leśnych. Smak pozostaje grzybowy, bo 40 g suszonych borowików wystarczy, żeby zdominować łagodne pieczarki. Uszka lekkie podawaj gotowane, w barszczu, a nie odsmażane na maśle, bo jedno odsmażanie potrafi dodać 50-80 kcal do porcji.

Na porcję 10 uszek (110 g)KlasyczneLekkie
Energia230 kcal160 kcal
Białko7,2 g6,0 g
Tłuszcz6,8 g2,1 g
w tym nasycone3,0 g0,2 g
Węglowodany33,9 g26,7 g
w tym cukry1,8 g2,2 g
Błonnik3,3 g3,4 g
Sól0,8 g (sód 330 mg)0,4 g (sód 170 mg)

Wartości są szacunkowe, wyliczone ze składników na porcję 10 uszek, bez barszczu. Sól z wody do gotowania nie jest w nich uwzględniona, bo do ciasta przechodzi jej niewiele. Jeśli liczysz węglowodany, porcja klasyczna to około 34 g, czyli mniej więcej tyle, ile dwie kromki chleba, a lekka około 27 g. Przy cukrzycy dobrze jest łączyć uszka z barszczem bez dodanego cukru i nie dokładać do nich krokietów, o czym szerzej piszemy w tekście o diecie dla cukrzyka. Mąka pełnoziarnista w cieście nie zmienia smaku tak, by ktoś przy stole to zauważył, jeśli stanowi najwyżej jedną czwartą mąki.

Uszka z grzybami ulepione na drewnianej desce przed gotowaniem

Uszka z grzybami w wersji lekkiej: z pieczarkami i cieńszym ciastem

Uszka z farszem z suszonych grzybów i pieczarek, z cebulą duszoną na łyżce oleju zamiast masła. Cieńsze ciasto z dodatkiem mąki pełnoziarnistej, bez jajka; porcja ma około 160 zamiast 230 kcal.
Czas przygotowania 1 godzina 30 minut
Czas gotowania 1 godzina
Czas całkowity 2 godzin 30 minut
Typ dania Dania wigilijne
Kuchnia Polska
Porcje 8 porcji
Kalorie 160 kcal

Składniki
  

Farsz

  • 40 g suszonych grzybów borowików lub podgrzybków ze sklepu, namoczonych przez noc
  • 250 g pieczarek drobno posiekanych
  • 200 g cebuli drobno posiekanej
  • 10 g oleju rzepakowego 1 łyżka
  • 20 g bułki tartej ok. 2 łyżki
  • 2 g soli ok. 1/3 łyżeczki
  • 1/2 łyżeczki pieprzu czarnego
  • 1/2 łyżeczki majeranku suszonego

Ciasto

  • 180 g mąki pszennej typ 450 lub 500
  • 60 g mąki pszennej pełnoziarnistej drobno mielonej
  • 130 ml ciepłej wody ok. 50°C
  • 1 g soli szczypta

Przygotowanie krok po kroku
 

  • Grzyby namocz na 8-12 godzin, ugotuj w wodzie z moczenia przez 30-40 minut, odciśnij i drobno posiekaj; wywar zachowaj do barszczu.
  • Cebulę duś na oleju z 2 łyżkami wody przez 8 minut, dodaj pieczarki i smaż, mieszając, aż odparuje cała woda, około 10-12 minut.
  • Dodaj posiekane grzyby suszone, bułkę tartą, sól, pieprz i majeranek, smaż jeszcze 3 minuty i wystudź.
  • Obie mąki wymieszaj z solą, wlej stopniowo ciepłą wodę i zagniataj 10 minut, a potem odstaw ciasto pod przykryciem na 30 minut.
  • Rozwałkuj ciasto na 1 mm, pokrój na kwadraty 4,5 cm, nakładaj po pół łyżeczki farszu i lep uszka jak w wersji klasycznej.
  • Gotuj uszka partiami we wrzącej wodzie przez 2-3 minuty od wypłynięcia i podawaj w barszczu, bez odsmażania.

Notatki

Wersja wegańska. Wartości na porcję 10 uszek (ok. 110 g), bez barszczu. Pieczarki muszą być dobrze odparowane, inaczej farsz będzie mokry.
Słowo kluczowe uszka wegańskie, uszka z grzybami, uszka z grzybami lekkie, uszka z pieczarkami

Warianty: wegańskie, bez glutenu, z kapustą

Uszka wegańskie zrobisz łatwo: ciasto z mąki, ciepłej wody i łyżki oleju (bez jajka) jest równie elastyczne, a w farszu wystarczy zamienić masło na olej rzepakowy. Wersja lekka z naszego przepisu jest od razu wegańska. Bez glutenu ciasto jest trudniejsze, bo bez glutenu traci elastyczność; najlepiej sprawdza się gotowa mieszanka mąk bezglutenowych do pierogów z dodatkiem łyżki mąki ziemniaczanej i zagniatanie z wrzątkiem. Takie ciasto wałkuj nieco grubiej, na 2 mm, i lep mniejszymi partiami. Osobom z celiakią przyda się tekst o tym, gdzie występuje gluten, bo także bułka tarta w farszu musi być bezglutenowa.

Popularnym wariantem są uszka z kapustą i grzybami: na 40 g suszonych grzybów dodaj 300 g kapusty kiszonej, ugotowanej do miękkości, odciśniętej i drobno posiekanej. Kapusta dodaje kwaśności i błonnika, ale też soli, więc farsz dosalaj dopiero po spróbowaniu. Uszka ze świeżymi grzybami zrobisz z pieczarek lub boczniaków ze sklepu, smażąc je z cebulą tak długo, aż odparuje cała woda; dla zapachu dobrze jest dodać choć 10-20 g suszonych borowików. Uszka smażone to uszka ugotowane, osuszone i zrumienione na niewielkiej ilości tłuszczu, podawane do barszczu w kubku. W szybkiej wersji na Wigilię możesz kupić gotowe uszka, ale sprawdź skład, bo w wielu farsz to głównie bułka i pieczarki z niewielką ilością grzybów leśnych.

Najczęstsze błędy przy uszkach z grzybami

  • Za krótko moczone grzyby. Suszone grzyby potrzebują 8-12 godzin moczenia i 30-40 minut gotowania, inaczej farsz jest twardy i gumowaty.
  • Mokry farsz. Nieodciśnięte grzyby rozmiękczają ciasto, a uszka pękają w garnku. Grzyby odciśnij w dłoniach lub przez gazę.
  • Za grube ciasto. Uszko ma być delikatne. Ciasto wałkuj na 1-1,5 mm, żeby prześwitywało.
  • Za dużo farszu. Pół łyżeczki (4-5 g) na kwadrat 4,5 cm wystarczy; więcej farszu nie pozwala dobrze skleić brzegów.
  • Wysuszone ciasto. Rozwałkowane ciasto przykrywaj ściereczką, bo suche brzegi się nie kleją.
  • Za mały garnek. Uszka gotuj partiami po 20-25 sztuk w dużej ilości wody, żeby się nie sklejały.
  • Gotowanie w barszczu. Uszka gotowane bezpośrednio w barszczu mącą go i zabierają kolor. Gotuj je w osolonej wodzie i dopiero przełóż do talerza.
  • Grzyby niewiadomego pochodzenia. Suszone grzyby kupuj w opakowaniu z etykietą, nie na wagę z przypadkowych straganów.

Czy uszka z grzybami są zdrowe?

Uszka to przede wszystkim ciasto z mąki pszennej, więc pod względem składu są bliżej makaronu niż warzyw. Porcja 10 sztuk to około 34 g węglowodanów w wersji klasycznej i 27 g w lekkiej, przy umiarkowanej ilości białka (6-7 g). Suszone grzyby są stosunkowo bogate w białko i błonnik w przeliczeniu na 100 g, ale do farszu trafia ich niewiele, więc ich wkład w porcję jest skromny. Najwięcej zmienia to, czy uszka podajesz w lekkim barszczu, czy odsmażone na maśle i polane skwarkami z cebuli. W ramach wigilijnego posiłku kilkanaście uszek w barszczu to rozsądna porcja, a nie problem.

Grzyby są trudniej strawne niż większość warzyw, bo ich ściany komórkowe zawierają chitynę, a do tego mogą powodować wzdęcia. Główny Inspektorat Sanitarny zaleca, by grzybów nie podawać małym dzieciom, a kobietom w ciąży i karmiącym, osobom starszym i osobom z chorobami przewodu pokarmowego odradza ich jedzenie. Dla tych osób dobrym rozwiązaniem jest wersja z samymi pieczarkami albo zwykłe pierożki z kapustą, a w barszczu krokiet zamiast uszek. Osoby z zespołem jelita drażliwego mogą źle znosić zarówno grzyby, jak i cebulę w farszu, więc warto zacząć od kilku sztuk. Przy celiakii i alergii na pszenicę klasyczne uszka odpadają całkowicie.

Najważniejsze ryzyko przy uszkach nie leży w kaloriach, tylko w samych grzybach. Zatrucia grzybami w Polsce zdarzają się co roku, a GIS przypomina, że objawy (nudności, wymioty, ból brzucha i głowy, gorączka) mogą pojawić się po kilku, a czasem kilkunastu godzinach od posiłku. Jeśli po wigilijnej kolacji ktoś ma takie objawy, do lekarza powinny zgłosić się wszystkie osoby, które jadły te same potrawy, nawet bez dolegliwości. Numer alarmowy to 112 lub 999, a osobie z objawami nie należy podawać mleka ani alkoholu. Najprostsza ochrona to grzyby suszone ze sklepu, w opakowaniu z etykietą.

Na koniec sól. Klasyczny przepis daje około 0,8 g soli w porcji uszek, ale barszcz dokłada do tego 1,6-2,2 g, więc razem robi się z tego prawie połowa limitu 5 g dziennie zalecanego przez WHO. Osoby z nadciśnieniem mogą ograniczyć sól w farszu i polegać na pieprzu, majeranku i dobrze zeszklonej cebuli. Więcej o tym, ile soli to za dużo, piszemy w tekście o soli i jej rodzajach. Przyprawy, które pasują do farszu grzybowego, opisujemy też w dziale przyprawy.

Przechowywanie i mrożenie uszek

Uszka najlepiej mrozić na surowo, zaraz po ulepieniu. Rozłóż je na tacy lub desce oprószonej mąką tak, żeby się nie stykały, i wstaw do zamrażarki na 1-2 godziny. Gdy stwardnieją, przesyp je do woreczka lub pojemnika i przechowuj do 3 miesięcy, więc spokojnie możesz ulepić je w pierwszej połowie grudnia. Mrożone uszka gotuj bez rozmrażania, wrzucając je do wrzącej, osolonej wody partiami, i licz 3-4 minuty od wypłynięcia. Rozmrażanie przed gotowaniem kończy się zwykle sklejoną, rozmokłą masą.

Ugotowane uszka przechowuj w lodówce najwyżej 1-2 dni, w zamkniętym pojemniku, lekko skropione olejem, żeby się nie posklejały. Potrawy z grzybami nie powinny długo stać w temperaturze pokojowej, więc po kolacji wigilijnej schowaj resztki do lodówki w ciągu 2 godzin. Odgrzewaj je raz, wrzucając na minutę do gorącej wody lub barszczu albo krótko podsmażając. Nie zamrażaj uszek, które już były gotowane i stały na stole, bo po rozmrożeniu są gumowate i szybciej się psują. Do mrożenia przydadzą się dobre pojemniki, o których piszemy w tekście o tym, jak wybierać pojemniki na żywność.

Najczęściej zadawane pytania

Jak zrobić dobry farsz na uszka z grzybów?

Dobry farsz zaczyna się od suszonych borowików lub podgrzybków ze sklepu, namoczonych na 8-12 godzin i ugotowanych do pełnej miękkości przez 30-40 minut. Grzyby trzeba bardzo dokładnie odcisnąć i drobno posiekać albo zmielić. Do tego cebula zeszklona do złotego koloru na maśle lub oleju, 2-3 łyżki bułki tartej, która wiąże farsz i zbiera wilgoć, oraz zdecydowana porcja pieprzu. Farsz powinien być wyraźnie doprawiony, bo ciasto i barszcz łagodzą smak. Przed lepieniem wystudź go całkowicie, bo ciepły farsz rozmiękcza ciasto.

Ile czasu gotować suszone grzyby na uszka?

Suszone grzyby najpierw namocz w zimnej wodzie na 8-12 godzin, najlepiej przez noc. Potem gotuj je w wodzie z moczenia lub w świeżej wodzie przez 30-40 minut, aż będą zupełnie miękkie, bez twardych, gumowatych fragmentów. Borowiki miękną zwykle szybciej niż grube kawałki podgrzybków, więc sprawdzaj je widelcem. Jeśli nie zdążyłeś namoczyć grzybów na noc, możesz zalać je wrzątkiem na 2 godziny i wydłużyć gotowanie do 45-50 minut. Wywar z gotowania przecedź przez gazę i wykorzystaj do barszczu, bo ma mocny, grzybowy aromat.

Czy do farszu do uszek dodaje się jajko?

Jajko do farszu nie jest konieczne i w wielu tradycyjnych przepisach go nie ma. Farsz wiąże bułka tarta, a dobrze odciśnięte grzyby z cebulą trzymają się same. Żółtko przydaje się wtedy, gdy farsz jest bardzo sypki i kruszy się przy nakładaniu, na przykład gdy grzyby zostały zmielone na drobno. Jedno żółtko na 60 g suszonych grzybów wystarczy. Jajko w cieście to osobna kwestia: dodaje mu elastyczności, ale ciasto na samej ciepłej wodzie z łyżką oleju jest równie dobre, a do tego wegańskie.

Jak zrobić uszka ze świeżymi grzybami?

Najbezpieczniej użyć świeżych grzybów ze sklepu, czyli pieczarek lub boczniaków. Posiekaj je drobno i smaż z cebulą tak długo, aż odparuje cała woda, zwykle 10-15 minut, bo mokry farsz rozmiękcza ciasto. Świeże grzyby mają łagodniejszy smak, więc warto dodać choć 10-20 g suszonych borowików albo szczyptę majeranku. Świeżych grzybów leśnych używaj tylko wtedy, gdy znasz gatunek bez żadnych wątpliwości, a najlepiej po ocenie grzyboznawcy w stacji sanitarno-epidemiologicznej. Na wyczucie lepiej nie zbierać, bo pomyłki z grzybami trującymi zdarzają się także doświadczonym grzybiarzom.

Ile uszek wychodzi z 300 g mąki?

Z 300 g mąki przy kwadratach o boku 4,5 cm i cieście rozwałkowanym na 1-1,5 mm wychodzi zwykle około 80 uszek. Na tyle uszek potrzebujesz około 350-400 g farszu, czyli farszu z 60 g suszonych grzybów i 200 g cebuli. Jeśli robisz większe uszka z kwadratów 6 cm, wyjdzie ich około 50-60. Licz 8-12 uszek na osobę do barszczu w Wigilię, a jeśli uszka są jedynym dodatkiem do zupy, raczej 12-15. Ścinki ciasta zbieraj i wałkuj ponownie, ale nie więcej niż dwa razy, bo ciasto robi się twarde.

Ile gotować uszka?

Świeże uszka wrzucaj partiami po 20-25 sztuk do dużego garnka z wrzącą, osoloną wodą. Gdy wypłyną na powierzchnię, gotuj je jeszcze 2-3 minuty i wyjmuj łyżką cedzakową. Uszka mrożone wrzucaj do wody bez rozmrażania i licz 3-4 minuty od wypłynięcia. Nie gotuj uszek bezpośrednio w barszczu, bo mąka z ciasta zmąci zupę i zabierze jej kolor. Jeśli przygotowujesz uszka wcześniej, po ugotowaniu skrop je odrobiną oleju, żeby się nie sklejały, i przed podaniem podgrzej przez minutę w gorącej wodzie lub barszczu.

Jak zamrozić uszka z grzybami?

Uszka najlepiej mrozić na surowo, zaraz po ulepieniu. Rozłóż je na tacy lub desce oprószonej mąką tak, żeby się nie stykały, i wstaw do zamrażarki na 1-2 godziny. Kiedy stwardnieją, przesyp je do woreczka lub pojemnika i przechowuj do 3 miesięcy. Gotuj je prosto z zamrażarki, bez rozmrażania, we wrzącej wodzie, licząc 3-4 minuty od wypłynięcia. Uszka ugotowane też można mrozić, ale po rozmrożeniu są bardziej miękkie i łatwiej pękają. Nie zamrażaj ponownie uszek, które już raz były rozmrożone.

Dlaczego uszka rozklejają się podczas gotowania?

Najczęstsze przyczyny to mokry farsz, za dużo farszu i wyschnięte brzegi ciasta. Grzyby po ugotowaniu trzeba bardzo dokładnie odcisnąć, a cebulę z pieczarkami smażyć do odparowania wody. Na kwadrat 4,5 cm wystarczy pół łyżeczki farszu, bo przy większej ilości brzegi nie mają się czym skleić. Rozwałkowane ciasto przykrywaj ściereczką, a jeśli brzegi przeschną, zwilż je palcem zamoczonym w wodzie. Uszka rozklejają się też w za małym garnku, gdy woda przestaje wrzeć po wrzuceniu zbyt wielu sztuk naraz.

Ile kalorii ma porcja uszek z grzybami?

Porcja 10 uszek (około 110 g) według naszego przepisu tradycyjnego ma około 230 kcal, a w wersji lekkiej z pieczarkami i cieńszym ciastem około 160 kcal. Najwięcej energii daje mąka w cieście, a w wersji klasycznej także masło w farszu. Uszka odsmażane na maśle mają wyraźnie więcej kalorii, bo jedno odsmażanie dodaje około 50-80 kcal do porcji. Do tego trzeba doliczyć barszcz, który ma 60-80 kcal na 300 ml. Wartości są szacunkowe i zależą od grubości ciasta, ilości farszu i wielkości uszek.

Źródła

  1. Ćwierczakiewiczowa L. (1871). 365 obiadów za pięć złotych. Warszawa (pierwsze wydanie 1860).
  2. Zawadzka W. (1904). Kucharka litewska, wyd. 10. Wilno: J. Zawadzki (pierwsze wydanie 1854).
  3. Gloger Z. (1900-1903). Encyklopedja staropolska ilustrowana, t. 1-4. Warszawa.
  4. Wirkowski E. (1988). Kuchnia Żydów polskich. Warszawa: Interpress.
  5. Słownik języka polskiego PWN, hasło „uszko”. sjp.pwn.pl.
  6. Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 20 września 2023 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie grzybów dopuszczonych do obrotu lub produkcji przetworów grzybowych, środków spożywczych zawierających grzyby oraz uprawnień klasyfikatora grzybów i grzyboznawcy. Dz.U. 2023 poz. 2237.
  7. Główny Inspektorat Sanitarny. Bezpieczne grzybobranie. gov.pl/web/gis.
  8. World Health Organization (2023). Sodium reduction. Fact sheet. who.int.
  9. Kunachowicz H., Przygoda B., Nadolna I., Iwanow K. (2017). Tabele składu i wartości odżywczej żywności. Warszawa: PZWL.
  10. U.S. Department of Agriculture. FoodData Central. fdc.nal.usda.gov.

Sprawdź też

Wartości odżywcze są szacunkowe, wyliczone ze składników przepisu na podstawie tabel składu żywności (IŻŻ/NIZP-PZH 2017, USDA FoodData Central); rzeczywiste wartości zależą od użytych produktów, grubości ciasta i ilości farszu. Treść ma charakter informacyjno-edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani dietetyka.