Śledzie w oleju z cebulą na wigilijnym stole

Śledzie wigilijne: śledzie w oleju, po kaszubsku i wersja lekka

Śledzie w oleju z cebulą to najprostsza i najstarsza w duchu z wigilijnych przekąsek rybnych: płaty solonego śledzia, wymoczone, pokrojone i zalane olejem z cebulą, pieprzem i zielem angielskim. Na tym samym stole często stoją jeszcze dwie klasyczne wersje: śledź po kaszubsku i śledź w śmietanie z jabłkiem. W tym wpisie znajdziesz sprawdzoną historię śledzia w polskiej kuchni postnej, przepis na śledzie w oleju krok po kroku, opis dwóch pozostałych klasyków oraz wersję lekką: rolmopsy w zalewie octowej bez oleju, które mają około 170 kcal na porcję zamiast 350 kcal. Osobno omawiamy sól, bo to ona, a nie tłuszcz, jest największym problemem śledzi dla osób z nadciśnieniem. Wiedzę o samym gatunku, zakupach i odsalaniu oraz trzy lżejsze przepisy (śledź w oleju z koperkiem, w śmietanie z jabłkiem i sałatkę z burakiem) zebraliśmy w profilu śledź, więc tutaj ich nie powtarzamy.

Śledzie w oleju w skrócie

CechaŚledzie wigilijne
Pochodzeniekuchnia postna Europy Północnej; w Polsce śledź solony znany od średniowiecza
Kiedy się jeWigilia, post, „śledzik” w ostatki, przyjęcia rodzinne
Czas przygotowaniaok. 20 min pracy plus 2-3 godziny moczenia
Ile dni wcześniej2-3 dni przed podaniem, żeby śledzie przeszły zalewą
Porcje600 g płatów to 6 porcji przekąskowych
Porcja klasycznaok. 160 g ze zalewą, 350 kcal
Porcja lekkaok. 120 g (2 rolmopsy), 170 kcal
Sól w porcjiok. 3 g (klasyczna) i 2,7 g (lekka)
Mrożenienie zalecamy, cebula i mięso śledzia tracą strukturę
Przechowywaniew lodówce w szczelnym słoiku do 7 dni
Główne alergenyryba; w wersji kaszubskiej i w śmietanie także mleko, w rolmopsach gorczyca
Dla kogo ostrożnienadciśnienie i choroby nerek (sól), kobiety w ciąży (ryba bez obróbki cieplnej), dzieci (sól)

Historia śledzi wigilijnych

Śledź był rybą postu na długo przed karpiem. W dawnej Rzeczypospolitej dni bez mięsa było w roku bardzo dużo, a solony śledź w beczkach dawał się przewozić daleko od morza i przechowywać miesiącami. W rachunkach dworu Władysława Jagiełły pod datą 25 marca 1389 roku zapisano zakup 6 beczek śledzi, co przytacza Hanna Szymanderska w rozmowie z „Rzeczpospolitą” (Kucia, 2007). Według tej samej autorki śledzie przywożono do Polski w ogromnych ilościach i z czasem z jedzenia tanich postów stały się cenionym przysmakiem. Historyk kuchni Jarosław Dumanowski zwraca uwagę na podział postnego stołu: zamożni jedli ryby słodkowodne ze stawów, uboższe warstwy przede wszystkim śledzia solonego i suszonego dorsza, czyli sztokfisz.

Śledź po kaszubsku w sosie pomidorowym i śledź w śmietanie
Śledź po kaszubsku w sosie pomidorowym i śledź w śmietanie z jabłkiem. Na Liście Produktów Tradycyjnych kaszubski śledź mancowy podaje się w śmietanie.

Ryby solone pojawiały się także na stołach najbogatszych. Księga szafarska dworu Jana III Sobieskiego z lat 1695-1696, opisana przez National Geographic Polska, wymienia wśród potraw wigilijnych obok karpia i szczupaka także ryby solone. Na wsiach przez kolejne stulecia śledź z ziemniakami był codzienną kolacją w rejonach nadmorskich; opis „śledzi po szczecińsku” na Liście Produktów Tradycyjnych przytacza za opracowaniem „Kultura na Pomorzu w XIX wieku” zdanie, że podstawową potrawą na kolację były ziemniaki w łupinach i śledzie solone. Z czasem śledź przeszedł z kategorii jedzenia ubogich do obowiązkowej wigilijnej przekąski, podawanej na zimno przed barszczem albo obok niego. Dziś trudno znaleźć polski stół wigilijny bez przynajmniej jednego rodzaju śledzi.

Śledź po kaszubsku ma dwie twarze. W większości domów w Polsce pod tą nazwą podaje się śledzia w gęstym sosie pomidorowym z duszoną cebulą, octem i odrobiną cukru. Tymczasem produkt wpisany 15 października 2020 roku na ministerialną Listę Produktów Tradycyjnych jako „śledź mancowy po kaszubsku” to fileciki z wymoczonego śledzia w śmietanie z talarkami cebuli i jabłka, podawane z „pulkami”, czyli ziemniakami gotowanymi w łupinach. Nazwa pochodzi od mancy, kaszubskiej sieci skrzelowej, która łowi tylko dorodne, zwykle 5-6-letnie śledzie; według opisu w wykazie danie było popularne szczególnie w dni postne. Z kolei „śledzik kołobrzeski”, wpisany na listę 26 sierpnia 2015 roku, to marynowany śledź bałtycki z cebulą i przyprawami, który według opisu spożywa się na Wigilię i na rodzinnych uroczystościach.

W PRL śledź dzielił z karpiem los produktu deficytowego. Jak podaje serwis dzieje.pl za historykiem Andrzejem Zawistowskim, w grudniu 1951 roku wprowadzono specjalne kartki na karpie i śledzie, obowiązujące tylko przez ten jeden miesiąc. Jerzy Stefan Stawiński w powieści-dzienniku z 1979 roku opisywał przedświąteczne poszukiwanie śledzi w sklepach. Właśnie wtedy utrwaliła się prosta domowa receptura: płaty z beczki, olej, cebula i przyprawy, bo tylko te składniki były w miarę dostępne. Śledzie w oleju z cebulą to więc nie tyle przepis z dawnych ksiąg kucharskich, co wspólny mianownik wielu pokoleń, które przygotowywały je z tego, co dało się kupić.

Śledzie w oleju: przepis tradycyjny

Poniższy przepis to klasyczne śledzie w oleju z cebulą, przyprawione zielem angielskim, liściem laurowym i pieprzem, z odrobiną octu i cukru w zalewie. Różnią się od lżejszej wersji z koperkiem z naszego profilu śledzia tym, że oleju jest tyle, by całkowicie przykrył rybę, a cebula jest surowa, pokrojona w grube piórka. Bazą są płaty solone typu a’la matjas albo śledzie z beczki, które trzeba wymoczyć. W wartościach odżywczych liczymy połowę oleju ze słoika, bo druga połowa zostaje w naczyniu po wyjęciu śledzi. Przy rozkładaniu porcji na talerze odsączaj rybę na widelcu, a różnica w kaloriach będzie jeszcze większa.

Śledzie w oleju z cebulą na wigilijnym stole

Śledzie w oleju z cebulą: przepis tradycyjny na Wigilię

Wymoczone płaty solonego śledzia przełożone surową cebulą z zielem angielskim, liściem laurowym i pieprzem i zalane olejem rzepakowym. Najlepsze po 2-3 dniach dojrzewania w lodówce.
Czas przygotowania 2 godzin 50 minut
Czas całkowity 2 godzin 50 minut
Typ dania Dania rybne, Dania wigilijne, Przekąski
Kuchnia Polska
Porcje 6 porcji
Kalorie 350 kcal

Składniki
  

Śledzie

  • 600 g płatów śledziowych solonych a’la matjas lub z beczki
  • 1 l zimnej wody do moczenia, wymieniana 2 razy

Zalewa i dodatki

  • 2 szt. dużych cebul ok. 250 g, w grubych piórkach
  • 200 ml oleju rzepakowego tyle, by przykrył rybę
  • 1 łyżka octu jabłkowego 6% ok. 15 ml
  • 1 łyżeczka cukru ok. 5 g
  • 6 szt. ziaren ziela angielskiego
  • 3 szt. liści laurowych
  • 1 łyżeczka pieprzu czarnego grubo tłuczonego

Przygotowanie krok po kroku
 

  • Zalej płaty śledziowe zimną wodą i mocz je w lodówce 2-3 godziny, wymieniając wodę dwa razy; śledzie z beczki mocz 3-6 godzin.
  • Spróbuj kawałka z grubszej części płata; jeśli jest piekąco słony, mocz go jeszcze godzinę.
  • Osusz płaty ręcznikiem papierowym, usuń większe ości i ewentualnie skórę, a następnie pokrój na kawałki szerokości 2-3 cm.
  • Wymieszaj olej z octem i cukrem do rozpuszczenia cukru.
  • Układaj w wyparzonym słoju na przemian warstwę śledzi i warstwę cebuli, przekładając je zielem angielskim, liśćmi laurowymi i pieprzem.
  • Zalej całość olejem z octem tak, by ryba była całkowicie przykryta, i zamknij słój.
  • Wstaw do lodówki na co najmniej 24 godziny, najlepiej na 2-3 dni.
  • Przed podaniem wyjmij śledzie widelcem, odsącz z nadmiaru oleju i podawaj z ziemniakami w łupinach lub razowym pieczywem.

Notatki

W wartościach odżywczych liczymy połowę oleju (ok. 90 g na cały przepis), bo reszta zostaje w słoju. Zawartość soli zależy od producenta płatów i czasu moczenia.
Słowo kluczowe śledź na Wigilię, śledzie w oleju, śledzie w oleju z cebulą, śledzie wigilijne

Jak wybrać śledzie

Do śledzi w oleju najlepsze są mięsiste płaty o jasnym, kremowym mięsie, bez rdzawych przebarwień przy skórze i bez kwaśnego zapachu. Płaty a’la matjas są solone łagodniej i zwykle wystarczy im 1-2 godziny moczenia, śledzie z beczki potrzebują 3-6 godzin i dwóch-trzech zmian wody. Najpewniejszy test to spróbowanie kawałka z grubszej części płata: powinien być wyraźnie słony, ale nie piekący. Szczegółowe wskazówki dotyczące rodzajów śledzi w sprzedaży, ości i zdejmowania skóry opisaliśmy w profilu śledź. Do zalewy wybierz olej rzepakowy tłoczony na zimno albo rafinowany, który nie zastyga w lodówce tak jak oliwa.

Moczenie i dojrzewanie

Moczymy zawsze w zimnej wodzie i w lodówce, a nie w temperaturze pokojowej. Część osób moczy śledzie w mleku albo w mieszance wody z mlekiem, co według tradycji łagodzi smak, choć o soli decyduje przede wszystkim czas i liczba zmian płynu. Po wymoczeniu płaty osuszamy, bo woda w słoiku rozrzedza zalewę i skraca trwałość. Śledzie w oleju muszą dojrzewać co najmniej 24 godziny, a najlepiej smakują po 2-3 dniach, kiedy cebula zmięknie i odda aromat. Dlatego przygotowujemy je w okolicach 21-22 grudnia.

Śledź po kaszubsku i w śmietanie

Śledź po kaszubsku w popularnej wersji robi się z tych samych wymoczonych płatów. Na 600 g ryby dusi się na 3 łyżkach oleju 3 duże cebule pokrojone w piórka, dodaje 200 g koncentratu pomidorowego, 2-3 łyżki octu, łyżkę cukru, ziele angielskie i liść laurowy, a po ostudzeniu przekłada śledzie warstwami z sosem. W wielu domach dodaje się garść rodzynek, które podkręcają słodko-kwaśny smak. Śledź w śmietanie to z kolei kawałki ryby wymieszane z gęstą śmietaną 18%, kwaśnym jabłkiem, cebulą i pieprzem, w wersji zbliżonej do kaszubskiego śledzia mancowego. Lżejszą odmianę ze śmietaną 12% i jogurtem znajdziesz w profilu śledzia.

Śledzie wigilijne w wersji lekkiej

Śledź sam w sobie jest rybą tłustą, ale ten tłuszcz to w dużej części cenne kwasy omega-3. Problemem w klasycznych śledziach w oleju jest raczej olej z zalewy, który dokłada na porcję około 15 g tłuszczu i ponad 130 kcal. Dlatego jako wersję lekką proponujemy rolmopsy w zalewie octowej, w której nie ma ani kropli oleju: płaty zawijamy wokół cebuli, kawałka ogórka kiszonego i odrobiny musztardy i zalewamy chłodną zalewą z octu, wody, przypraw i łyżki cukru. Smak jest wyraźnie śledziowy, kwaśno-ostry, i dobrze pasuje do ciężkich dań wigilijnych. Porcja to 2 rolmopsy, czyli około 80 g śledzia zamiast 100 g, co samo w sobie obniża kaloryczność.

Rolmopsy w zalewie octowej, lekka wersja śledzi wigilijnych
Rolmopsy w zalewie octowej bez oleju mają około 170 kcal na porcję dwóch sztuk, o połowę mniej niż śledzie w oleju.

Uczciwie trzeba powiedzieć, że wersja lekka niewiele zmienia w soli: jedna porcja nadal ma około 2,7 g soli wobec 3 g w klasycznej. Sól pochodzi głównie z samego śledzia, a nie z dodatków, więc jedyny skuteczny sposób na jej obniżenie to dłuższe moczenie w kilku zmianach wody i mniejsza porcja. Dlatego w zalewie rolmopsów nie ma soli, ogórka jest niewiele, a musztardę dajemy w ilości pół łyżeczki na rolmopsa. Osobom z nadciśnieniem radzimy wymoczyć płaty nawet 4-6 godzin i zjeść jednego rolmopsa zamiast dwóch. O tym, ile soli dziennie mieści się w zaleceniach, piszemy w tekście sól: rodzaje i właściwości.

Na porcjęŚledzie w oleju (160 g)Rolmopsy (120 g)
Energia350 kcal170 kcal
Białko17 g14 g
Tłuszcz29 g11 g
w tym nasycone4 g2 g
Węglowodany5 g5 g
w tym cukry3 g3 g
Błonnik0,7 g0,6 g
Sól3,0 g2,7 g
Śledzie w oleju z cebulą na wigilijnym stole

Rolmopsy w zalewie octowej bez oleju: lekkie śledzie wigilijne

Płaty śledziowe zawinięte wokół cebuli, ogórka kiszonego i musztardy, zalane zalewą z octu, wody i przypraw, bez kropli oleju. Kwaśno-ostra przekąska o połowę lżejsza od śledzi w oleju.
Czas przygotowania 3 godzin 20 minut
Czas gotowania 5 minut
Czas całkowity 3 godzin 25 minut
Typ dania Dania rybne, Dania wigilijne, Przekąski
Kuchnia Polska
Porcje 6 porcji
Kalorie 170 kcal

Składniki
  

Rolmopsy

  • 12 szt. płatów śledziowych solonych ok. 480 g, długich na 15-20 cm
  • 1 szt. dużej cebuli ok. 150 g, w piórkach
  • 1 szt. ogórka kiszonego ok. 60 g, w słupkach
  • 2 łyżeczki musztardy sarepskiej lub stołowej ok. 10 g

Zalewa

  • 400 ml wody
  • 100 ml octu spirytusowego 10% lub 150 ml octu jabłkowego 6%
  • 1 łyżka cukru ok. 12 g
  • 6 szt. ziaren ziela angielskiego
  • 2 szt. liście laurowe
  • 1 łyżeczka gorczycy
  • 1/2 łyżeczki pieprzu w ziarnach

Przygotowanie krok po kroku
 

  • Mocz płaty śledziowe w zimnej wodzie w lodówce 3 godziny, wymieniając wodę dwa razy; przy nadciśnieniu wydłuż moczenie do 4-6 godzin.
  • Zagotuj wodę z octem, cukrem, zielem angielskim, liśćmi laurowymi, gorczycą i pieprzem, a potem całkowicie ostudź.
  • Osusz płaty, rozłóż je skórą do dołu i posmaruj każdy cienko musztardą.
  • Na węższym końcu płata połóż kilka piórek cebuli i słupek ogórka, zwiń ciasno i spnij wykałaczką.
  • Ułóż rolmopsy w wyparzonym słoju, przesyp resztą cebuli i zalej zimną zalewą tak, by były całkowicie przykryte.
  • Zamknij słój i wstaw do lodówki na 2-3 dni przed podaniem.
  • Podawaj po 2 rolmopsy na osobę z ziemniakami w łupinach lub pieczywem razowym.

Notatki

Zalewy nie solimy, bo całą sól daje śledź. Wartości liczone dla całego cukru z zalewy, choć część zostaje w słoju.
Słowo kluczowe rolmopsy, rolmopsy przepis, śledzie bez oleju, śledzie wigilijne lekkie

Rolmopsy można zwijać z płatów solonych albo z płatów już marynowanych, kupionych w zalewie octowej; w drugim przypadku pomijamy moczenie i skracamy dojrzewanie do 12 godzin. Do zawijania potrzebne są płaty długie na około 15-20 cm, bo krótsze rozwijają się w słoiku. Spinamy je wykałaczką albo układamy ciasno, łączeniem w dół. Zamiast ogórka kiszonego, który dokłada soli, możesz włożyć do środka paseczek marchewki ugotowanej al dente albo paprykę. Rolmopsy podawaj z razowym pieczywem albo ziemniakami w łupinach, a nie z sałatką majonezową.

Warianty śledzi na Wigilię

Poza trzema klasykami polskie regiony mają własne odmiany śledzi. Na Pomorzu Zachodnim tradycyjny jest śledzik kołobrzeski, marynowany w zalewie octowej przez 3 dni, a potem krojony na centymetrowe kawałki z cebulą, pieprzem i papryką i zalewany olejem. Na Śląsku znana jest siekanina śledziowa, a na dawnych Kresach młyńce, o których wspomina Hanna Szymanderska. W wielu domach stałym punktem jest też śledź pod pierzynką, czyli warstwy śledzia, ziemniaków, buraków, marchewki i jajek z majonezem, znacznie bardziej kaloryczny niż śledź w oleju. Wariant szybki, na ostatnią chwilę, to płaty matjas z cebulą i olejem przygotowane w dniu Wigilii rano, które będą gotowe na wieczór, choć mniej przegryzione.

Wersji wegańskiej śledzia nie da się zrobić w pełni, ale popularne są „śledzie” z bakłażana albo z boczniaków marynowane w oleju z cebulą, octem i wodorostami nori, które dodają morskiego aromatu. Śledzie w oleju i rolmopsy są z natury bezglutenowe, o ile musztarda i przyprawy nie zawierają dodatków z glutenem. Osoby na diecie bez laktozy powinny omijać śledzie w śmietanie i kaszubskie śledzie mancowe, chyba że zastąpią śmietanę jogurtem bez laktozy. Jeśli szukasz innych pomysłów na zimne ryby, sięgnij po rybę po grecku, która tak jak śledzie zyskuje po dniu lub dwóch w lodówce.

Najczęstsze błędy przy śledziach

  • Brak moczenia lub zbyt krótkie moczenie. Śledź z beczki prosto z worka jest za słony do jedzenia i szkodzi osobom z nadciśnieniem.
  • Moczenie w temperaturze pokojowej. Ryba szybciej się psuje; moczymy zawsze w lodówce.
  • Zbyt długie moczenie. Po 12 godzinach w wodzie mięso robi się miękkie i wodniste.
  • Mokre płaty w słoiku. Woda rozrzedza zalewę i skraca trwałość śledzi.
  • Olej niepokrywający ryby. Wystające kawałki ciemnieją i wysychają.
  • Podanie od razu. Śledzie w oleju potrzebują minimum doby, rolmopsy 2 dni.
  • Dosalanie zalewy. Śledź oddaje sól do zalewy; dodatkowa sól jest prawie zawsze zbędna.
  • Metalowa miska. Do śledzi z octem używaj szkła lub kamionki, bo kwaśna zalewa reaguje z aluminium.

Jeszcze jeden błąd dotyczy zakupów. Płaty śledziowe kupione dwa tygodnie przed świętami i trzymane w lodówce w otwartym opakowaniu tracą jędrność i nabierają gorzkiego, utlenionego posmaku. Najlepiej kupić je 3-4 dni przed Wigilią i od razu przygotować, bo w zalewie olejowej lub octowej przetrwają tydzień w znacznie lepszym stanie niż surowe w folii. Zwracaj uwagę na datę minimalnej trwałości i na to, czy ryba nie leżała w temperaturze pokojowej. W razie wątpliwości przy pierwszym rozpakowaniu kieruj się zapachem: świeży śledź pachnie morzem i solą, nieświeży ma ostry, kwaśny zapach.

Czy śledzie są zdrowe?

Śledź należy do ryb tłustych, a jego tłuszcz w dużej części stanowią długołańcuchowe kwasy omega-3, EPA i DHA. Według bazy USDA FoodData Central 100 g surowego śledzia atlantyckiego zawiera około 18 g białka, 9 g tłuszczu i około 1,6 g EPA i DHA łącznie, co jest jedną z najwyższych wartości wśród ryb dostępnych w Polsce. Normy żywienia dla populacji Polski (Jarosz i wsp., NIZP-PZH, 2020) zalecają dorosłym spożycie 250 mg EPA i DHA dziennie, a porcja śledzi dostarcza ich wielokrotność. Śledź jest też źródłem witaminy B12, witaminy D i selenu. To argumenty, by śledzia jeść częściej niż tylko w Wigilię, ale w formie mniej słonej niż płaty z beczki.

Ciemną stroną śledzi jest sól. Według zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia dorosły powinien jeść mniej niż 5 g soli dziennie, a jedna porcja śledzi w oleju z naszego przepisu ma około 3 g, czyli 60% tego limitu. Do tego na wigilijnym stole są jeszcze kapusta kiszona, ogórki i pieczywo. Osoby z nadciśnieniem tętniczym, niewydolnością serca i przewlekłą chorobą nerek powinny ograniczyć śledzie do jednej małej porcji, wybierać płaty łagodnie solone i moczyć je dłużej, a jeśli lekarz zalecił dietę z ograniczeniem sodu, trzymać się jego wskazań. Dzieci mają jeszcze niższe limity soli niż dorośli, więc dla nich wystarczy kilka kawałków dobrze wymoczonego śledzia.

Śledzie solone i marynowane nie przechodzą obróbki cieplnej, dlatego ważne jest ich pochodzenie. Unijne przepisy, czyli rozporządzenie (WE) nr 853/2004 w brzmieniu zmienionym rozporządzeniem (UE) nr 1276/2011, wymagają, by śledzie przeznaczone do spożycia na surowo lub marynowane były mrożone co najmniej 24 godziny w -20°C albo 15 godzin w -35°C, co unieszkodliwia larwy nicienia Anisakis. Ryby kupione w sklepie przechodzą ten proces, przy rybach od rybaka warto zamrozić je samemu przed soleniem. Ryby gotowe do spożycia bez gotowania należą też do produktów, w których EFSA (2018) wskazuje ryzyko bakterii Listeria monocytogenes; kobiety w ciąży powinny omówić ich jedzenie z lekarzem prowadzącym. Osoby z cukrzycą mogą jeść śledzie bez większych obaw, bo mają mało węglowodanów; więcej przeczytasz we wpisie dieta dla cukrzyka.

Przechowywanie i przygotowanie z wyprzedzeniem

Śledzie w oleju przechowuj w szczelnie zamkniętym słoiku w lodówce w temperaturze 0-4°C, najdłużej 7 dni od przygotowania. Ryba musi być cały czas przykryta olejem, a do wyjmowania używaj czystego widelca, żeby nie wprowadzać do słoika okruchów i wody. Rolmopsy w zalewie octowej wytrzymują podobnie długo, a kwaśna zalewa nawet lepiej je chroni. Śledzie w śmietanie i po kaszubsku z sosem pomidorowym najlepiej zjeść w ciągu 3-4 dni. Mrożenie gotowych śledzi nie jest dobrym pomysłem, bo cebula robi się wodnista, a mięso ryby gąbczaste.

Najwygodniejszy plan na święta to przygotowanie śledzi w oleju i rolmopsów 21-22 grudnia, a śledzi w śmietanie dzień przed Wigilią. Wtedy w Wigilię zostaje tylko przełożenie ryby do półmisków i udekorowanie cebulą lub koperkiem. Słoiki z zalewą octową trzymaj z dala od innych produktów, bo cebula i ocet przenoszą zapach. Do przechowywania wybieraj szkło lub kamionkę, a nie plastikowe pojemniki, które chłoną zapach ryby; więcej na ten temat w tekście jak wybierać pojemniki na żywność. Pozostałą po śledziach zalewę olejową wyrzuć, nie używaj jej ponownie do kolejnej partii ryby.

Najczęściej zadawane pytania

Jak długo moczyć śledzie przed zrobieniem śledzi w oleju?

Płaty solone typu a’la matjas zwykle wystarczy moczyć 1-3 godziny w zimnej wodzie, wymieniając ją raz lub dwa razy. Śledzie z beczki są solone znacznie mocniej i potrzebują 3-6 godzin oraz dwóch-trzech zmian wody. Moczymy zawsze w lodówce, nie w temperaturze pokojowej. Najlepszym sprawdzianem jest spróbowanie kawałka z grubszej części płata: powinien być wyraźnie słony, ale nie piekący. Osobom z nadciśnieniem warto wydłużyć moczenie, ale nie przesadzać, bo po 12 godzinach mięso staje się miękkie i wodniste, a ryba traci smak.

Ile kalorii mają śledzie w oleju?

Porcja śledzi w oleju z cebulą z naszego przepisu, czyli około 100 g śledzia z cebulą i olejem, ma szacunkowo 350 kcal, 17 g białka i 29 g tłuszczu. W wyliczeniu przyjmujemy, że zjadamy połowę oleju ze słoja, a reszta zostaje w naczyniu. Około 130 kcal z porcji pochodzi właśnie z oleju, dlatego odsączenie ryby na widelcu przed nałożeniem na talerz wyraźnie obniża kaloryczność. Lżejsze rolmopsy w zalewie octowej bez oleju mają około 170 kcal na porcję dwóch sztuk. Liczby są orientacyjne, bo zależą od tłustości śledzi i producenta płatów.

Ile dni wcześniej zrobić śledzie na Wigilię?

Śledzie w oleju najlepiej przygotować 2-3 dni przed Wigilią, czyli około 21-22 grudnia. Potrzebują co najmniej doby, żeby cebula zmiękła, a przyprawy oddały aromat, a po trzech dniach smak jest najpełniejszy. Rolmopsy w zalewie octowej także warto zrobić 2-3 dni wcześniej. Śledź w śmietanie i śledź po kaszubsku w sosie pomidorowym lepiej przygotować dzień przed kolacją, bo sos śmietanowy szybciej traci świeżość. Wszystkie wersje przechowuj w lodówce w szczelnych słoikach, z rybą całkowicie przykrytą olejem, zalewą albo sosem.

Jak długo śledzie w oleju mogą stać w lodówce?

Domowe śledzie w oleju z cebulą przechowywane w szczelnym słoju w lodówce, w temperaturze 0-4°C, można jeść do około 7 dni od przygotowania. Warunkiem jest to, żeby ryba przez cały czas była przykryta olejem i żeby do wyjmowania używać czystego, suchego widelca. Rolmopsy w zalewie octowej wytrzymują podobnie długo, a kwaśna zalewa dodatkowo je chroni. Śledzie w śmietanie zjedz w ciągu 3-4 dni. Jeśli zalewa zmętnieje, pojawi się piana albo ostry, kwaśny zapach, wyrzuć całą zawartość słoja.

Co to jest śledź po kaszubsku?

W większości polskich domów śledź po kaszubsku to wymoczone płaty śledziowe przełożone gęstym sosem z duszonej cebuli, koncentratu pomidorowego, octu, odrobiny cukru i przypraw, często z rodzynkami. Na ministerialnej Liście Produktów Tradycyjnych od 15 października 2020 roku figuruje jednak śledź mancowy po kaszubsku, czyli fileciki z wymoczonego śledzia w śmietanie z cebulą i jabłkiem, podawane z ziemniakami w łupinach, nazywanymi na Kaszubach pulkami. Nazwa „mancowy” pochodzi od mancy, tradycyjnej sieci skrzelowej, którą łowi się tylko dorodne śledzie. Obie wersje podaje się na Wigilię.

Czy osoby z nadciśnieniem mogą jeść śledzie?

Mogą, ale w ograniczonej ilości i dobrze wymoczone. Jedna porcja śledzi w oleju z naszego przepisu ma około 3 g soli, czyli około 60% limitu 5 g dziennie, który Światowa Organizacja Zdrowia zaleca dorosłym. Osoby z nadciśnieniem, niewydolnością serca lub przewlekłą chorobą nerek powinny wybierać płaty łagodnie solone, moczyć je dłużej, w kilku zmianach wody, i poprzestać na małej porcji. Nie dosalaj zalewy ani nie podawaj śledzi z dodatkowo solonymi dodatkami. Jeśli lekarz zalecił dietę z ograniczeniem sodu, trzymaj się jego wskazań co do ilości.

Czy kobieta w ciąży może jeść śledzie?

Śledzie są cennym źródłem kwasów omega-3, ale śledzie solone i marynowane nie przechodzą obróbki cieplnej. Ryby gotowe do spożycia bez gotowania należą do produktów, w których Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności wskazuje ryzyko bakterii Listeria monocytogenes, groźnych w ciąży. Dlatego decyzję o jedzeniu śledzi w ciąży najlepiej omówić z lekarzem prowadzącym. Jeśli śledzie są jedzone, warto wybierać produkty ze sklepu z zachowanym łańcuchem chłodniczym, zjadać je szybko po przygotowaniu i nie trzymać ich w lodówce dłużej niż kilka dni. Bezpieczniejszą alternatywą są ryby pieczone lub gotowane.

Czym różni się matias od śledzia z beczki?

Matias, czyli matjas, to tradycyjnie młody śledź złowiony przed tarłem, solony łagodnie, o delikatnym, tłustym mięsie. W polskich sklepach nazwa „a’la matjas” oznacza zwykle płaty solone łagodniej niż śledzie beczkowe, które można moczyć krócej, około 1-3 godzin. Śledź z beczki jest solony mocno, w całości lub w płatach, dzięki czemu długo się przechowuje, ale wymaga 3-6 godzin moczenia w kilku zmianach wody. Śledzie z beczki mają wyraźniejszy, bardziej słony smak i jędrniejsze mięso. Do śledzi w oleju nadają się oba rodzaje.

Jaki olej do śledzi w oleju jest najlepszy?

Najczęściej używa się oleju rzepakowego, rafinowanego albo tłoczonego na zimno. Rzepakowy nie zastyga w lodówce, ma łagodny smak i korzystny skład kwasów tłuszczowych z dużą ilością jednonienasyconych i kwasu alfa-linolenowego. Olej tłoczony na zimno daje wyraźniejszy, lekko orzechowy aromat, rafinowany jest neutralny. Oliwa z oliwek w lodówce mętnieje i gęstnieje, więc śledzie trzeba wyjąć wcześniej, żeby się ogrzały. Popularny jest też dodatek łyżki oleju lnianego, który trzeba jednak zużyć szybko, bo łatwo jełczeje. Olej po śledziach wyrzuć, nie używaj go ponownie.

Źródła

  1. Kucia M. (2007). „Dwie ryby w barszcz”. Rzeczpospolita, 15.12.2007 (rozmowa z Hanną Szymanderską).
  2. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Lista Produktów Tradycyjnych: „Śledź mancowy po kaszubsku” (wpis 15.10.2020). gov.pl/web/rolnictwo.
  3. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Lista Produktów Tradycyjnych: „Śledzik kołobrzeski” (wpis 26.08.2015). gov.pl/web/rolnictwo.
  4. Rudzka M. (2025). „Dlaczego jemy karpia w Wigilię? Zaskakujące fakty, które obalają popularny mit”. National Geographic Polska, 18.12.2025.
  5. Dzieje.pl, Muzeum Historii Polski i PAP. Nota do fotografii „Warszawa 12.1976. Plac Defilad. Punkt sprzedaży karpia”. dzieje.pl/node/99743.
  6. Rozporządzenie (WE) nr 853/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady, załącznik III sekcja VIII, w brzmieniu rozporządzenia Komisji (UE) nr 1276/2011.
  7. EFSA Panel on Biological Hazards (2010). „Scientific Opinion on risk assessment of parasites in fishery products”. EFSA Journal 8(4): 1543.
  8. EFSA Panel on Biological Hazards (2018). „Listeria monocytogenes contamination of ready-to-eat foods and the risk for human health in the EU”. EFSA Journal 16(1): 5134.
  9. Jarosz M., Rychlik E., Stoś K., Charzewska J. (red.) (2020). Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH.
  10. World Health Organization (2023). Sodium reduction. Fact sheet; U.S. Department of Agriculture, FoodData Central: Fish, herring, Atlantic, raw.

Sprawdź też

Wartości odżywcze są szacunkowe, wyliczone ze składników; zawartość soli w płatach śledziowych zależy od producenta i czasu moczenia, więc rzeczywiste liczby mogą się różnić. Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani dietetyka.