Za głęboką, naturalną czerwień jogurtów truskawkowych, napojów, słodyczy i szminek odpowiada jeden z najstarszych barwników świata – karmin, czyli E120. Choć ma pochodzenie naturalne, budzi sporo kontrowersji. Sprawdź, z czego powstaje koszenila, gdzie ją znajdziesz i czy E120 jest szkodliwy.
E120 – co to za barwnik?
E120 to naturalny czerwony barwnik spożywczy występujący pod nazwami koszenila, karmin oraz kwas karminowy. W kosmetykach ten sam związek znajdziesz na liście składników jako CI 75470. Należy do barwników pochodzenia zwierzęcego i daje barwę od pomarańczowej, przez czerwoną, aż po fioletową – w zależności od pH produktu.
To jeden z nielicznych intensywnych czerwonych barwników naturalnych, dlatego mimo wyższej ceny i kontrowersji wciąż jest powszechnie stosowany.
Z czego powstaje koszenila?
Karmin pozyskuje się z wysuszonych samic owada Dactylopius coccus (czerwca kaktusowego), żerującego na kaktusach opuncji w Ameryce Środkowej i Południowej. Owady zawierają kwas karminowy – związek, który chroni je przed drapieżnikami, a który dla przemysłu jest cennym czerwonym pigmentem.
Proces jest pracochłonny: aby uzyskać 1 kg barwnika, potrzeba nawet 80 000–100 000 owadów. To tłumaczy, dlaczego naturalny karmin jest droższy od syntetycznych odpowiedników.
Koszenila a karmin – czym się różnią?
Nazwy bywają używane zamiennie, ale technicznie:
- Koszenila (kwas karminowy) – surowy ekstrakt barwiący pozyskany z owadów.
- Karmin – trwalszy pigment powstający przez połączenie kwasu karminowego z glinem i wapniem (tzw. lak barwnikowy).
Historia – barwnik cenniejszy od złota
Koszenila była używana przez Azteków i Majów na długo przed przybyciem Europejczyków. W XVI wieku Hiszpanie sprowadzili ją do Europy, gdzie szybko stała się jednym z najcenniejszych towarów eksportowych Nowego Świata – intensywną czerwień ceniono w barwieniu tkanin królewskich i wojskowych mundurów. Przez stulecia receptura jej pozyskiwania była pilnie strzeżoną tajemnicą.
Gdzie znajdziesz E120? Zastosowanie
Karmin spotkasz w wielu produktach codziennego użytku:
- nabiał – jogurty i desery owocowe (zwłaszcza truskawkowe i malinowe),
- napoje – soki, napoje gazowane, alkohole (np. niektóre czerwone aperitify),
- słodycze – cukierki, żelki, lukry, polewy,
- wędliny i przetwory mięsne – dla podkreślenia różowej barwy,
- kosmetyki – szminki, pomadki, róże i cienie (jako CI 75470),
- leki i suplementy – powłoki tabletek i syropy.
Czy E120 jest szkodliwy?
Karmin jest uznawany za bezpieczny przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) i dopuszczony do stosowania w Unii Europejskiej. W przeciwieństwie do „szóstki z Southampton” nie wymaga ostrzeżenia o wpływie na koncentrację u dzieci. Są jednak ważne zastrzeżenia.
Reakcje alergiczne
E120 należy do barwników, które u osób wrażliwych mogą wywoływać reakcje alergiczne – od pokrzywki, przez objawy ze strony układu oddechowego, aż po rzadkie przypadki wstrząsu anafilaktycznego. Alergia na karmin dotyczy niewielkiego odsetka populacji, ale bywa poważna, dlatego osoby uczulone powinny czytać etykiety.
Karmin nie jest wegański ani wegetariański
Ze względu na zwierzęce pochodzenie (owady) karmin nie nadaje się dla wegan i wegetarian. Nie zawsze ma też status koszerny czy halal. Osoby na diecie roślinnej powinny unikać produktów z E120 i CI 75470.
Czym zastąpić E120?
Jeśli chcesz uniknąć karminu, czerwień uzyskasz z barwników roślinnych:
- betanina (E162) – czerwień z buraka ćwikłowego,
- antocyjany (E163) – czerwień i fiolet z owoców jagodowych,
- likopen (E160d) – czerwień z pomidorów,
- w domowej kuchni – sok z buraka lub suszony burak w proszku.
Więcej o rodzajach barwników przeczytasz w naszym przewodniku: barwniki spożywcze – naturalne, syntetyczne i numery E.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Co to jest barwnik E120?
E120 to naturalny czerwony barwnik spożywczy znany jako koszenila lub karmin, pozyskiwany z wysuszonych owadów Dactylopius coccus. W kosmetykach występuje jako CI 75470.
Czy E120 jest szkodliwy?
Karmin jest uznawany przez EFSA za bezpieczny i dopuszczony w UE. U osób wrażliwych może jednak wywoływać reakcje alergiczne, w tym rzadkie przypadki anafilaksji.
Czy karmin (E120) jest wegański?
Nie. Karmin ma pochodzenie zwierzęce – powstaje z owadów – dlatego nie jest odpowiedni dla wegan ani wegetarian.
Z czego robi się koszenilę?
Koszenilę pozyskuje się z wysuszonych samic czerwca kaktusowego żyjącego na kaktusach opuncji. Do wyprodukowania 1 kg barwnika potrzeba nawet 80 000–100 000 owadów.